Alışveriş bağımlılığında cinsiyet farklılığı bildiren çalışmaların analizi
DOI:
https://doi.org/10.51982/bagimli.1014737Anahtar Kelimeler:
Alışveriş bağımlılığı- sosyal hizmet- cinsiyet farklılıklarıÖz
Bu çalışma, uluslararası alan yazında alışveriş bağımlılığı alanında yapılan araştırmaların yayınlandığı yıl ve yöntem özelliklerini, alışveriş bağımlılığıyla ilişkilenen alanların nasıl çeşitlendiğini, cinsiyet temelinde nasıl farklılaştığını, konuyla ilgili kapsamın hangi değişkenlerle ele alındığını incelemeyi ve bu yöndeki eğilimi tespit etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada nitel yöntem ve amaçlı örneklem tekniği kullanılmıştır. 2010-2021 tarihleri arasında uluslararası alan yazında yapılmış araştırma makaleleri Google Scholar üzerinden taranmış olup betimsel analize tabi tutulmuştur. Yapılan analiz sonucunda nitel, nicel ve karma desenli olmak üzere toplamda 65 çalışma tespit edilmiş ve hazırlanan dahil edilme kriterleri kapsamında 18 çalışma araştırmaya dahil edilmiştir. Araştırma bulgularına göre çalışmalarda nicel araştırma yönteminin sıklıkla tercih edildiği; tarama araştırma deseninde ve uygun örnekleme modeli ile hazırlandığı; çoğunlukla lisans öğrencileri ile yürütüldüğü, verilerin alanla ilgili kullanılan ölçeklerle toplandığı ve korelasyon yöntemi ile analiz edildiği görülmektedir. Ayrıca alışveriş bağımlılığının daha çok benlik saygısı, beden imajı ve cinsiyet farklılıkları temelinde ele alındığı belirlenmiştir. Örneklem grubu olarak araştırmalardaki kadın katılımcı sayılarının erkek katılımcı sayılarına göre daha fazla olduğu ortaya çıkmıştır. Alışveriş bağımlılığı alanında nicel yöntemin yaygın kullanıldığı görülmektedir. Ancak konunun hangi örüntülerle iç içe olduğunu, hangi anlamlar yüklendiğini, derinlemesine tartışabilmek için nitel veya karma desenli araştırmalara ihtiyaç vardır. Diğer yandan alışveriş bağımlılığı alanındaki çalışmalarda risk grubu olarak kadınların ön plana çıktığı görülmektedir. Risk faktörlerinin cinsiyetler temelinde neden ve nasıl farklılaştığını anlamaya dolasıyla konuyla ilgili müdahale yöntemlerini oluşturmaya ihtiyaç vardır. Alışveriş bağımlılığına eşlik eden diğer bağımlılıklarında dikkate alındığı çalışmaların yapılmasına ihtiyaç vardır.
Referanslar
Kalyoncu ÖA. Plastik Düşler: Bağımlılık Hakkında Gerçekler, Yeni Bilgiler, Yeni Tedaviler, Yeni Umutlar. İstanbul: Kapital Yayıncılık, 2012: 65-195.
Danışmaz Sevin M. İkinci Kez Amatem’de Tedavi Gören Madde Bağımlıların Madde Kullanımına İlişkin Yaşam Deneyimleri. Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Sosyal Hizmet Bölümü, 2017.
Yıldız MO. Belediye Madde Bağımlılığı Merkezlerinin Çalışmalarının Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Sosyal Hizmet Bölümü, 2018.
Akıncı H. Madde Bağımlılığı ve Manevi Destek. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yalova: Yalova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Sosyal Hizmet Bölümü, 2017.
Murali V, Ra R, Shaffiullha M. Shopping addiction. Adv Psychiatr Treat 2012; 18 (4): 263–269. DOI: https://doi.org/10.1192/apt.bp.109.007880
Kirezli Ö, Arslan FM. Analyzing motivational determinants of shopping addiction tendency. Ege Academic Review 2019; 19(1): 61-74. DOI: https://doi.org/10.21121/eab.2019148775
Simion I. Shopping addiction Romanian Journal of Cognitive Behavioral Therapy and Hypnosis 2018; 5(3-4): 1-8.
Woodruffe-Burton H, Eccles S, Elliott R. Towards a theory of shopping: A holistic framework. Journal of Consumer Behaviour 2002; 1(3): 256–266. DOI: https://doi.org/10.1002/cb.71
Deniz E. Üniversite öğrencilerinde çevrimiçi kompulsif satın alma davranışına etki eden faktörlerin yapısal eşitlik modeliyle incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2020; (40): 209-226. DOI: https://doi.org/10.30794/pausbed.651161
Doğan Keskin A, Günüç S. Online alışveriş bağımlılığı ile ilgili test modelleri. Addicta 2017; (4): 221–242. DOI: https://doi.org/10.15805/addicta.2017.4.2.0010
Bighiu G, Manolicâ A, Roman CT. Compulsive buying behavior on the internet. Procedia Economics and Finance 2015; (20): 72 – 79. DOI: https://doi.org/10.1016/S2212-5671(15)00049-0
Bani-Rshaida AM, Alghraibehb AM. Relationship between compulsive buying and depressive symptoms among males and females. J Obsessive Compuls Relat Disord 2017; (14): 47–50. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jocrd.2017.05.004
Black DW. A reviwe of compulsive buying disorder. World Psychiatry 2007; 6(1): 14-18.
Roberts JA, Manolis C, Pulling C. Contingent self, esteem, self presentational concerns and compulsive buying. P&M 2014; 31(2): 147-160. DOI: https://doi.org/10.1002/mar.20683
Vicdan H, Chapa S, De Los Santos G. ‘Understanding compulsive buyers’ online shopping incidence: a closer look at the effects of sales promotions and bargains on Hispanic Americans. Journal of Customer Behaviour 2007; 6(1): 57-74.
Fattore L, Melis M. Exploring gender and sex differences in behavioral dyscontrol: From drug addiction to impulse control disorders, Front Psychiatry 2016; (7): 19. DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyt.2016.00019
Arıduru Ayazoğlu B, Aksu M, Ünübol H, et al. Alışveriş Bağımlılığı, Etkileşim 2019; (4): 44-64. DOI: https://doi.org/10.32739/etkilesim.2019.4.63
Buz S. Feminist sosyal hizmet uygulaması, Toplum ve Sosyal Hizmet 2009; 20(1): 53-65.
İlter N. Toplumsal Cinsiyet Gerilimleri Üzerinden Feminizmi Tartışmak. Uzmanlık Tezi, Mardin: Artuklu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı, 2014.
Scherhorn G, Reisch LA, Raab G. Addictive buying in West Germany: An empirical study. J Consum Policy (Dordr) 1990; 13(4): 355-387. DOI: https://doi.org/10.1007/BF00412336
Uzarska A, Czerwinski SK, Atroszko PA. Measurement of shopping addiction and its relationship with personality traits and well-being among Polish undergraduate students. Curr Psychol 2021; doi:10.1007/s12144-021-01712-9. DOI: https://doi.org/10.1007/s12144-021-01712-9
Duong XL, Liaw SY. Determinants of online shopping addiction among Vietnamese university students. Journal of Human Behavior in the Social Environment 2021; doi: 10.1080/10911359.2021.1901824. DOI: https://doi.org/10.1080/10911359.2021.1901824
Covington SS. Women and addiction: a trauma-ınformed approach. J Psychoactive Drugs 2008; 40(5): 377-385. DOI: https://doi.org/10.1080/02791072.2008.10400665
Dittmar H, Beattie J, Friese S. Objects, decision considerations and selfimage in men’s and women’s impulse purchases. Acta Psychol 1996; 93(1): 187–206. DOI: https://doi.org/10.1016/0001-6918(96)00019-4
Biolcati R. The role of self-esteem and fear of negative evaluation in compulsive buying. Front Psychiatry 2017; 8: 74. DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyt.2017.00074
Yıldırım A, Şimşek H. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2003: 241-269.
Kukar-Kinney M, Ridgway NM. Monroe KB. The role of price in the behavior
and purchase decisions of compulsive buyers. J Retailing 2012; 88(1): 63–71. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jretai.2011.02.004
Karataş Z. Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi 2015; 1(1): 62-80.
Büyüköztürk Ş, Çakmak EK, Akgün ÖE, et al. Bilimsel Araştırma Yöntemleri, (2.Baskı), Ankara: Pegem Akademi, 2008: 252-286.
Acar S, Şaşman Kaylı D. An analysis about studies conducted on addiction field with methods of qualitative and mixed patterns in Turkey. Cyprus Turkish Journal of Psychiatry & Psychology 2021; 3(1): 37-47.
Mueller A, Claes L, Mitchell JE, et al. Does compulsory purchasing differ between male and female students?. Pers Individ Diff 2011; 50: 1309- 1312. DOI: https://doi.org/10.1016/j.paid.2011.02.026
Vicdan H, Chapa S, De Los Santos G. Understanding the online shopping frequency of compulsive buyers: A closer look at the effects of sales promotions and bargains on Hispanic Americans. Journal of Customer Behaviour 2007; 6(1): 557-574. DOI: https://doi.org/10.1362/147539207X198374
Clark M, Calleja K. Shopping addiction: A preliminary investigation among Maltese university students. Addict Res Theory 2008, 16(6): 633-649. DOI: https://doi.org/10.1080/16066350801890050
Hartston H. The case of compulsive shopping as an addiction. J Psychoactive Drugs 2012; 44(1): 64-67. DOI: https://doi.org/10.1080/02791072.2012.660110
Maraz A, Griffiths MD, Demetrovics Z. The prevalence of compulsive buying;: A meta-analysis. Addiction 2016; (111): 408- 419. DOI: https://doi.org/10.1111/add.13223
Brown L. A theoretical model of the behavioural addictions: Applied to offending. Hodge JE, Mcmurran M, Hollin CR (editors). Addicted to Crime?. Chichester, UK: Wiley, 1997: 13–65.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Bağımlılık Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
The Journal and content of this website is licensed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) License. This is in accordance with the Budapest Open Access Initiative (BOAI) definition of open access. The Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) allows users to copy, distribute and transmit unmodified article, and make noncommercial use of the article. The CC BY license permits non-commercial re-use of an open access article, as long as the author is properly attributed.
