İnternet tabanlı sorunlu alışveriş davranışı: çevrimiçi alışveriş bağımlılığı
DOI:
https://doi.org/10.51982/bagimli.973306Anahtar Kelimeler:
Bağımlılık- internet alışverişi- alışveriş bağımlılığı- internet kullanım alışkanlıklarıÖz
İnteraktif teknolojiler ile tüketiciler günde yirmidört saat, haftada yedi gün, yılda üçyüzaltmışbeş gün alışveriş yapabilir hale gelmiştir. Günümüzde çoğu insan için internette alışveriş, gerçek ortamlarda alışverişe göre giderek daha çekici bir alternatif haline gelmeye başlamıştır. İnternet üzerinden alışverişin sağladığı zamandan mekandan bağımsız hareket etme özgürlüğü, istenilen ürüne bir tıkla erişebilme kolaylığı, fiyat karşılaştırma ve daha düşük fiyatlı her çeşit ürüne ulaşma imkanı ve benzeri özellikleri ile hayatı kolaylaştırabildiği gibi sorunlu çevrimiçi alışveriş davranışlarına da yol açabilmektedir. Alışveriş tüketim toplumunun sistemin devam etmesi için kitle iletişim araçları ile dayattığı bir olgudur. Tüketim aşırı hale geldiğinde birey ve çevresindekilere maddi ve manevi zararlar verse de tüketim toplumlarında alışveriş bağımlılığı bir hastalık olmasına rağmen hastalık olarak algılanmamaktadır. Popüler kültür ürünü olarak reklamlar insanlara arzu edilen yaşam kalıpları sunar. İnsanların sosyolojik olarak kabul edilme ihtiyacı ve psikolojik olarak beğenilme ihtiyacı onları bu mesajlara uymaya ve ihtiyacı olmasa bile tüketmeye yönlendirir. Bu tüketim kontrol edilemez boyuta geldiğinde birey hem maddi hem de manevi açıdan zarar görür. Alışveriş bağımlıları zamanla ailelerine, ilişkilerine, dostluklarına ve kariyerlerine zarar verir, mali sıkıntıya girerler. Bu bağlamda kompulsif alışveriş bozuklukları, diğer tüm zihinsel bozukluklar kadar tehlikeli olarak görülebilir. Bu çalışmanın amacı hem pazarlama iletişimi hem de psikoloji literatürü kompulsif ve bağımlılık yapan tüketim ve satın alma davranış biçimleri ile ilişkisi doğrultusunda çevrimiçi alışveriş bağımlılığı kavramı konusunda ayrıntılı bilgi vermektir. Bu doğrultuda araştırmada “literatür tarama” yönteminden yararlanarak, alınyazındaki çalışmalar irdelenmiştir. Sonuç olarak, zorunlu satın alma bozukluğunun geçerli bir psikolojik tanı olup olmadığı konusunda tartışmalar devam etse de bazı insanların alışverişe bağımlı oldukları, bu bağımlılığı pazarlama iletişimi mesajlarının tetiklediği ve bağımlılıkları için yardıma ihtiyaç duydukları görülmüştür.
Referanslar
Bozdağ Y, Alkar ÖY. Bergen alışveriş bağımlılığı ölçeğinin kompülsif çevrimiçi satın alma davranışına uyarlanması. Bağımlılık Dergisi 2018; 19(2): 23-34.
Kadıoğlu Z Tüketim İletişimi: Süreçler, Algılar ve Tüketici. İstanbul: Pales Yayınları, 2014.
Ulrich W. Haben Wollen: Wie Funktioniert Die Konsumkultur? Frankfurt: Fischer, 2006.
Gross W. Sucht Ohne Drogen: Arbeiten, Spielen, Essen, Lieben. Frankfurt: Fischer, 2003.
Neuner M, Raab G, Reisch, L. Compulsive buying in maturing societies: An empirical re-inquiry. J Econ Psychol 2005; 26(4): 509-522. DOI: https://doi.org/10.1016/j.joep.2004.08.002
Neuner M. Der beitrag des konsums zu einem gelingenden leben eine kritische betrachtung der konsumfreiheit. Zeitschrift für Wirtschafts- und Unternehmensethik 2006; 6(2): 195-214. DOI: https://doi.org/10.5771/1439-880X-2005-2-195
Müller A. Weit verbreitet, wenig erforscht. Ärzteblatt 2007; 10(7): 468-469.
Ayazoğlu BA, Aksu M, Ünübol H et al. Alışveriş bağımlılığı. Etkileşim 2019; 4: 44-64. DOI: https://doi.org/10.32739/etkilesim.2019.4.63
Steiger J, Müller A. Pathologisches kaufen. Psychotherapeut 2010; 55: 429440. 118 DOI: https://doi.org/10.1007/s00278-010-0725-z
Civek F, Ulusoy G. X ve Y Kuşağı tüketicilerin nomofobik eğilimlerinin çevrimiçi alışveriş bağımlılığı ile olan ilişkisinin belirlenmesi. Turkish Studies 2020; 15(1): 141-156. DOI: https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.40246
Yakın V, Aytekin P. İnternet bağımlılığının online kompulsif ve online anlık satın alma davranişlarına etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi 2019; 20(1): 199-222. DOI: https://doi.org/10.24889/ifede.459306
Gününç S, Keskin AD. Çevrimiçi alışveriş bağımlılığı: Belirtiler, nedenler ve etkiler. Addicta 2016; 3(3): 339-364.
Watson DA, Tellegen A. Toward a consensus structure of mood. Psychol Bull 1985; 98(2): 219-235. DOI: https://doi.org/10.1037/0033-2909.98.2.219
Walker MB. Some problems with the concept of gambling addiction: Should theories of addiction be generalized to include excessive gambling? J Gambl Behav 1989; 5(3): 179-200. DOI: https://doi.org/10.1007/BF01024386
Rachlin H. Why do people gamble and keep gambling despite heavy losses? Psychol Sci 1990; 1(5): 294-297. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.1990.tb00220.x
Shaffer HJ, LaPlante DA, LaBrie RA. et al. Toward a syndrome model of addiction: Multiple expressions, common etiology. Harv Rev Psychiatry 2004; 12(6): 367-374. DOI: https://doi.org/10.1080/10673220490905705
Healy D. The Creation of Psychopharmacology. Cambridge: Harvard University Press, 2002. DOI: https://doi.org/10.4159/9780674038455
Rose S, Dhandayudham A. Towards an understanding of internet-based problem shopping behavior: The concept of online shopping addiction and its proposed predictors. J Behav Addict 2014; 3(2): 83-89. DOI: https://doi.org/10.1556/JBA.3.2014.003
Zhao H, Tian W, Xin T. The development and validation of the online shopping addiction scale. Front Psychol 2017; 8: 735. DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.00735
Kraepelin E. Psychiatrie: Ein Lehrbuch. Leipzig: Verlag von Johann Ambrosius Barth, 1915.
Bleuler E. Textbook of Psychiatry. New York: Macmillan, 1924.
Hollander E, Allen A. Is compulsive buying a real disorder and is it really compulsive? Am J Psychiatry 2006; 163(20): 167-172. DOI: https://doi.org/10.1176/appi.ajp.163.10.1670
Aboujaoude E. Compulsive buying disorder: A review and update. Curr. Pharm. Des 2014; 20(25): 4021-4025. DOI: https://doi.org/10.2174/13816128113199990618
Maraz A, Eisinger A, Hende B, et al. Measuring compulsive buying behavior: Psychometric validity of three different scales and prevalence in the general population and in shopping centers. Psychiatry Res 2015; 225(3): 326-334. DOI: https://doi.org/10.1016/j.psychres.2014.11.080
Harnish RJ, Bridges KR. Compulsive buying: The role of irrational beliefs, materialism, and narcissism. J Ration Emot Cogn Behav Ther 2015; 33(1): 1-16. DOI: https://doi.org/10.1007/s10942-014-0197-0
Otero-López JM, Villardefrancos E. Prevalence, sociodemographic factors, psychological distress, and coping strategies related to compulsive buying: A cross sectional study in Galicia, Spain. BMC Psychiatry 2014; 14: 101. DOI: https://doi.org/10.1186/1471-244X-14-101
Rick S, Pereira B, Burson KA. The benefits of retail therapy: Making purchase decisions reduces residual sadness. J Consum Psychol 2014; 24(3): 373-380. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jcps.2013.12.004
Bühringer G. Wenn arbeiten, einkaufen oder glücksspielen pathologisch eskalieren: Impulskontrollstörung, sucht oder zwangshandlung? Verhaltenstherapeut 2004; 14(2): 86-88. DOI: https://doi.org/10.1159/000079426
Raab G, Neuner M. Kaufsucht als nichtstoffgebundene abhängigkeit entwickelter konsumgesellschaften, wesen, entwicklungstendenzen und forschungsperspektiven. Batthyány D, Pritz A (editors). Rausch Ohne Drogen Substanzungebundene Süchte. Berlin: Springer, 2009: 95-108. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-211-93961-1_6
Neuner M, Reisch L. Zur entwicklung der kaufsucht in Deutschland: Bericht über eine laufende studie. Die Sparkasse 2002; 119: 40-43.
Mowen J, Spears N. Understanding compulsive buying among college students: A hierarchical approach. J Consum Psychol 1999; 8(4): 407-425. DOI: https://doi.org/10.1207/s15327663jcp0804_03
Ridgway NM, Kukar M., Monroe KB. An expanded conceptualization and a new measure of compulsive buying. J Consum Res 2008; 35(4): 622-639. DOI: https://doi.org/10.1086/591108
Bayley G, Nancarrow C. Impulse purchasing: A qualitative exploration of the phenomenon. Qualitative Market Research 1998; 1(2): 99-114. DOI: https://doi.org/10.1108/13522759810214271
Dittmar H, Beattie J, Friese S. Objects, decision, considerations and selfimage in men`s and women`s impulse purchase. Acta Psychol 1996; 93(1-3): 187-206. DOI: https://doi.org/10.1016/0001-6918(96)00019-4
Rook DW. The buying impulse. J Consum Res 1987; 4(2): 189-199. DOI: https://doi.org/10.1086/209105
Youn S, Faber RJ. Impulse buying: Its relation to personality traits and cues. Adv Consum Res 2000; 27: 179-185.
Holbrook MB, Hirschman EC. The experiential aspects of consumption: Consumer fantasies, feelings, and fun. J Consum Res 1982; 9(2): 132-140. DOI: https://doi.org/10.1086/208906
Ko S. The Study of Impulse Buying of Clothing Products. Master’s Thesis, Seoul: Seoul National University, 1993.
Piron F. Defining impulse purchasing. Adv Consum Res 1991; 18: 509-513.
Han YK, Morgan GA, Kotsiopulos A, et al. Impulse buying behavior of apparel purchasers. Clothing and Textiles Research Journal 1991; 9(3): 15-21. DOI: https://doi.org/10.1177/0887302X9100900303
Goldsmith R.E, Emmert J. Measuring product category involvement: A multitrait-multimethod study. J Bus Res 1991; 23(4): 363-371. DOI: https://doi.org/10.1016/0148-2963(91)90021-O
Dittmar H. Compulsive buying a growing concern? An examination of gender, age, and endorsement of materialistic values as predictors. Br J Psychol 2005; 96(4): 467-491. DOI: https://doi.org/10.1348/000712605X53533
İkiz FE. Alışveriş bağımlılığı. Eryılmaz A, Deniz ME (editör). Tüm Yönleriyle Bağımlılık. Ankara: Pegem Akademi, 2019: 2-20. DOI: https://doi.org/10.14527/9786052418154.01
Black DW, Shaw M, McCormick B, et al. Neuropsychological performance, impulsivity, ADHD symptoms, and novelty seeking in compulsive buying disorder. Psychiatry Res 2012; 200(2): 581-587. DOI: https://doi.org/10.1016/j.psychres.2012.06.003
Gray JA. The Psychology of Fear and Stress. Cambridge: Cambridge University Press, 1987.
Claes L, Bijttebier P, van Eynde FD, et al. Emotional reactivity and selfregulation in relation to compulsive buying. Pers Individ Dif 2010; 49(5): 526-530. DOI: https://doi.org/10.1016/j.paid.2010.05.020
O’Guinn TC, Faber R.J. Compulsive buying: A phenomenological explanation. J Consum Res 1989; 16(2): 147-157. DOI: https://doi.org/10.1086/209204
Whiteside SP, Lynam DR. The five-factor model and impulsivity: Using a structural model of personality to understand impulsivity. Pers Individ Dif 2001; 30(4): 669-689. DOI: https://doi.org/10.1016/S0191-8869(00)00064-7
Cyders MA., Smith GT, Spillane NS, et al. Integration of impulsivity and positive mood to predict risky behavior: Development and validation of a measure of positive urgency. Psychol Assess 2007; 19(1): 107-118. DOI: https://doi.org/10.1037/1040-3590.19.1.107
Beatty S, Ferell E. Impulse buying: Modeling its precursors. J Retailing 1998; 74(2): 169-191. DOI: https://doi.org/10.1016/S0022-4359(99)80092-X
Hausman A. A multi-method investigation of consumer motivations in impulse buying behavior. J Consum Market 2000; 17(15): 403-419. DOI: https://doi.org/10.1108/07363760010341045
Donovan RJ, Rossiter JR. Store atmosphere: An environmental psychology approach. J Retailing 1982; 58(1): 34-57.
Christenson GA, Faber RJ, de Zwaan M. Compulsive buying: Descriptive characteristics and psychiatric comorbidity. J Clin Psychiatry 1994; 55(1): 5-11.
Grant JE, Brewer JA, Potenza MN. The neurobiology of substance and behavioral addictions. CNS Spectr 2006; 11(12): 924-930. DOI: https://doi.org/10.1017/S109285290001511X
Black DW. Compulsive buying: A review. J Clin Psychiatry 1996; 57(8): 50-54.
McElroy SL, Keck PE, Pope HG, et al. Compulsive buying: A report of 20 cases. J Clin Psychiatry 1994; 55(6): 242-248.
APA. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-IV). Arlington: American Psychiatric Association, 1994.
APA. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5). Arlington: American Psychiatric Association, 2013.
Black DW. A review of compulsive buying disorder. World Psychiatry 2007; 6(1): 14-18.
Miltenberger RG, Redlin J, Crosby R, et al. Direct and retrospective assessment of factors contributing to compulsive buying. J Behav Ther Exp Psychiatry 2003; 34(1) :1-9. DOI: https://doi.org/10.1016/S0005-7916(03)00002-8
Demir S.T. Koronavirüs sonrası yeni dünyada bağımlı tüketimciliğin kültürel eleştirisi. Aurum 5(1): 1-11.
Müller A, de Zwaan M. Phänomenologie, psychische komorbidität und behandlungsmöglichkeiten bei pathologischem kaufen. Batthyány D, Pritz A (editors). Rausch Ohne Drogen: Substanzungebundene Süchte. Berlin: Springer, 2009: 109-122. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-211-93961-1_7
Dell’Osso B, Allen A, Altamura AC, et al. Impulsive-Compulsive buying disorder: Clinical overview. Aust N Z J Psychiatry 2008; 42(4): 259-266. DOI: https://doi.org/10.1080/00048670701881561
Bernik MA, Akerman D, Amaral JA, et al. Cue exposure in compulsive buying. J Clin Psychiatry 1996; 57(2): 90.
Kellett S, Bolton JV. Compulsive buying: A cognitive-behavioral model. Clin Psychol Psychother 2009; 16(2): 83-99. DOI: https://doi.org/10.1002/cpp.585
Mueller A, Mueller U, Silbermann A, et al. Randomized, controlled trial of group cognitive-behavioral therapy for compulsive buying disorder: Posttreatment and 6-month follow-up results. J Clin Psychiatry 2008; 69(7): 1131-1138. DOI: https://doi.org/10.4088/JCP.v69n0713
Lee L, Carmon Z, Dhar R. The prudent shopper: Self-control in shopping. ACR 2008; 35: 157-161. DOI: https://doi.org/10.1037/e621092012-102
Dittmar H, Drury J. Self-image is it the bag? A qualitative comparison between ordinary and excessive consumers. J Economic Psychol 2000; 21(2): 109-142. DOI: https://doi.org/10.1016/S0167-4870(99)00039-2
Mattila AS, Enz CA. The role of emotions in service encounters. JSR 2002; 4(4): 268-277. DOI: https://doi.org/10.1177/1094670502004004004
Levine B, Kellen B. Debtors anonymous and psychotherapy. Benson AL (editor). I Shop, Therefore I Am: Compulsive Buying and The Search for Self. Lanham, Maryland: Aronson, 2000: 431-454.
Mellan O. Overcoming overspending in couples. Benson AL (editor). I Shop, Therefore I Am: Compulsive Buying and The Search for Self. Lanham, Maryland: Aronson, 2000: 341-366.
Kuzma J, Black DW. Compulsive shopping: When spending begins to consume the consumer. Curr Psychiatry 2006; 5(7): 27-40.
Yılmazoğlu D. Narsisizm ile Alışveriş Bağımlılığı arasında Bir İlişki Var Mı? Business & Organization Research Conference Proceedings Book, 2018: 483406.
Mueller A, Mueller U, Albert P, et al. Hoarding in a compulsive buying sample. Behav Res Ther 2007; 45(11): 2754-2763. DOI: https://doi.org/10.1016/j.brat.2007.07.012
Black DW, Repertinger S, Gaffney GR, et al. Family history and psychiatric comorbidity in persons with compulsive buying: preliminary findings. Am J Psychiatry 1998; 155(7): 960-963. DOI: https://doi.org/10.1176/ajp.155.7.960
Lejoyeuxab M, Habermanab N, Solomonab J, et al. Comparison of buying behavior in depressed patients presenting with or without compulsive buying. Compr Psychiatry 1999; 40(1): 51-56. DOI: https://doi.org/10.1016/S0010-440X(99)90077-9
Schlosser SBA, Donald W, Black MD, et al. Compulsive buying: Demography, phenomenology, and comorbidity in 46 subjects. Gen Hosp Psychiatry 1994; 16(3): 205-212. DOI: https://doi.org/10.1016/0163-8343(94)90103-1
Grant JE, Levine L, Kim D, et al. Impulse control disorders in adult psychiatric inpatients. Am J Psychiatry 2005; 162(11): 2184-2188. DOI: https://doi.org/10.1176/appi.ajp.162.11.2184
Reisch L, Neuner M, Raab G. Ein jahrzehnt verhaltenswissenschaftlicher kaufsuchtforschung in Deutschland. Verhaltenstherapie 2004; 14: 120-125. DOI: https://doi.org/10.1159/000079430
Özçelik AB, Gegez EE, Burnaz Ş. Mobil internet, tüketici materyalizmi ve alışveriş bağımlılığı: alışveriş motivasyonlarının düzenleyici etkisi üzerine bir araştırma. PATU 2017; 3(2): 1-20.
D’ Astous A. An inquiry into the compulsive side of normal consumers. J Cons Policy 1990; 13(1): 15-31. DOI: https://doi.org/10.1007/BF00411867
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Bağımlılık Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
The Journal and content of this website is licensed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) License. This is in accordance with the Budapest Open Access Initiative (BOAI) definition of open access. The Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) allows users to copy, distribute and transmit unmodified article, and make noncommercial use of the article. The CC BY license permits non-commercial re-use of an open access article, as long as the author is properly attributed.
